notification icon
Θα θέλατε να σας ενημερώνουμε για τα έκτακτα γεγονότα ;

Παπατσώρη: «Βούληση - Το θέλω είναι μόνο ένα μέρος της»

slider_image
27-05-2021

«Σε κάθε βουλητική ενέργεια συμμετέχουν η νόηση και το συναίσθημα και μαζί λειτουργούν ως ενιαίο σύνολο»

Γράφει η Ελένη Παπατσώρη

Οι ψυχικές λειτουργίες που έχουν σαν αποτέλεσμα να πάρει κάποιος μια απόφαση και να την εκτελέσει, είναι βούληση.

Τα ελατήρια που οδηγούν στην απόφαση, η ίδια η απόφαση και η πράξη της  απόφασης είναι τα τρία στάδια μιας βουλητικής ενέργειας.

Τα δύο πρώτα στάδια είναι ψυχικές ενέργειες ενώ το τρίτο γίνεται φανερό με εξωτερικές εκδηλώσεις.

Οι ορμές και οι επιθυμίες, δηλαδή τα θέλω, έχουν ενεργό ρόλο στο πρώτο στάδιο, αλλά αν μείνουμε σ΄αυτό, τότε μιλάμε  πως έχουμε την πρόθεση, αν όμως  γνωρίζουμε πως δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν τώρα, είναι πόθος, ενώ αν  έχουμε συνείδηση πως δεν θα γίνουν πράξη ποτέ ,τότε  μιλάμε για όνειρο.

Το κύριο χαρακτηριστικό του βουλητικού παράγοντα είναι το στάδιο της απόφασης που στην πιο απλή μορφή του είναι το ναι ή το όχι.

Το τρίτο στάδιο, αυτό της πράξης, μας εμφανίζεται ως συνειδητή ενέργεια. Εδώ υπάρχει και το συναίσθημα της προσπάθειας που κάνουμε προκειμένου να υπερνικηθούν τα εμπόδια. Όσο πιο μεγάλα είναι τα εμπόδια, τόσο μεγαλύτερη προσπάθεια χρειάζεται, και τότε μιλάμε για ισχυρή βούληση.

Πολλές είναι οι ενέργειές μας, που ενώ έχουν τον σκοπό μέσα τους και εκφράζουν την βούλησή μας, εν τούτοις δεν φαίνονται ως ψυχικές ενέργειες, λόγω αυτοματισμού. Το ντύσιμο, η ξεκούραση, το φαγητό η εργασία είναι μερικά παραδείγματα.

Η δικαστική και η παιδαγωγική διακρίνουν την πρόθεση από το αποτέλεσμα μιας βουλητικής ενέργειας, αποδίδοντας  μεγαλύτερη σημασία στην πρώτη. Ο σκοπός και τα ελατήρια μιας πράξης καθορίζουν την αξία της ή όχι. Πολλές πράξεις, άριστες κατά το αποτέλεσμα, έχουν ταπεινά ελατήρια, όπως η φιλανθρωπία για λόγους εγωισμού ή επίδειξης.
 
Από την ψυχολογική εξέταση της βούλησης προκύπτουν διαφορές στην βουλητική  ενέργεια και εξ αυτής διαφορετικοί τύποι χαρακτήρων.

Έτσι έχουμε χαρακτήρες που τους ενδιαφέρει η προσπάθεια ανεξαρτήτως αποτελέσματος, ή άλλους τύπους με το ενδιαφέρον τους να επικεντρώνεται στο αποτέλεσμα. Άλλοι έχουν ταχύτητα στην λήψη μιας απόφασης και άλλοι οι διστακτικοί (αναποφάσιστοι). Τύποι χαρακτήρων με επιμονή στην απόφαση και άλλοι που εύκολα αλλάζουν (ασταθείς) και τέλος τύπους δραστήριους, ενεργητικούς  σε αντίθεση με αυτούς που αποθαρρύνονται με το παραμικρό εμπόδιο.

Υπερδιέγερση βούλησης, ατονία ή έλλειψη βούλησης χαρακτηρίζονται ως νοσηρές καταστάσεις.

Η βούληση δεν είναι η μόνη λειτουργία της ψυχής και ούτε ανεξάρτητη είναι. Σε κάθε βουλητική ενέργεια συμμετέχουν η νόηση και το συναίσθημα και μαζί  λειτουργούν ως ενιαίο σύνολο. Ιδιαίτερη και καθοριστική σημασία έχουν στο στάδιο των ελατηρίων, εκεί που διαμορφώνονται τα «θέλω». Ο άνθρωπος, ο άξιος του ονόματός του, εμφορείται από τις ιδέες του, τα ιδεώδη του, αποκτά δηλαδή ιδανικά και αξιώματα που παίζουν κυρίαρχο ρόλο στον ψυχικό του βίο. Η βαθειά συνείδηση όλων αυτών και η διάθεση για πραγματοποίησή τους, συνιστούν την αίσθηση του καθήκοντος. Το άτομο του οποίου η βούληση χαρακτηρίζεται από διαρκή «υπακοή» στο καθήκον, πρέπει να θεωρηθεί, πως ανέβηκε στο ψηλότερο σκαλί του ήθους, απέκτησε δηλαδή ηθικό χαρακτήρα.

Υπάρχει ελευθερία στη βούληση; Το πρόβλημα αυτό το εξετάζει η φιλοσοφία, με τους εκπροσώπους της, ανά την ιστορία. Πολλές θεωρίες υποστηρίζουν πως, πάντοτε, υπάρχει κάποιο αίτιο που καθοδηγεί την βούλησή μας (αιτιοκρατία) και άλλες πως υπάρχει ελευθερία. Από το γεγονός όμως ότι, από δύο διαφορετικούς τρόπους μιας βουλητικής ενέργειας, στην συνείδησή σου έχεις, μέχρι την τελευταία στιγμή πριν την εκτέλεση, την ελευθερία εκλογής, συμπεραίνουμε πως η θεωρία περί ελευθερίας στη βούληση, είναι πιο ισχυρή.

Μόρφωση στη βούληση υπάρχει; Βεβαίως. Είναι το σπουδαιότατο και δυσκολότατο  ηθικό θέμα της ψυχολογίας και της  παιδαγωγικής επιστήμης. Η αγωγή της βούλησης πρέπει να αρχίζει από την πολύ μικρή ηλικία. Οι γονείς και γενικά η οικογένεια, έχουν σπουδαίο ρόλο να παίξουν εδώ. Καθοδήγηση, τηρώντας λεπτές ισορροπίες, προκειμένου να αξιοποιείται η έφεση του παιδιού όχι όμως αχαλίνωτη. Οι επιθυμίες του παιδιού να ικανοποιούνται με μέτρο. Στόχος είναι, με αρμονία, στην ελευθερία επιλογής και την δέσμευση στα θέλω του, να διαμορφωθεί ο ηθικός χαρακτήρας του.

Η ενασχόλησή μου με το παραπάνω θέμα, και η επικοινωνία του, ήταν ο λόγος για να αποχωριστούμε από την βασανιστική σύγχυση της λέξης «θέλω», βελτιώνοντας έτσι, τη σχέση με τον εαυτό μας και με τους άλλους.

Σας  χαιρετώ.  

Εις το επανιδείν.

Γράφει η Ελένη Παπατσώρη

Οι ψυχικές λειτουργίες που έχουν σαν αποτέλεσμα να πάρει κάποιος μια απόφαση και να την εκτελέσει, είναι βούληση.

Τα ελατήρια που οδηγούν στην απόφαση, η ίδια η απόφαση και η πράξη της  απόφασης είναι τα τρία στάδια μιας βουλητικής ενέργειας.

Τα δύο πρώτα στάδια είναι ψυχικές ενέργειες ενώ το τρίτο γίνεται φανερό με εξωτερικές εκδηλώσεις.

Οι ορμές και οι επιθυμίες, δηλαδή τα θέλω, έχουν ενεργό ρόλο στο πρώτο στάδιο, αλλά αν μείνουμε σ΄αυτό, τότε μιλάμε  πως έχουμε την πρόθεση, αν όμως  γνωρίζουμε πως δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν τώρα, είναι πόθος, ενώ αν  έχουμε συνείδηση πως δεν θα γίνουν πράξη ποτέ ,τότε  μιλάμε για όνειρο.

Το κύριο χαρακτηριστικό του βουλητικού παράγοντα είναι το στάδιο της απόφασης που στην πιο απλή μορφή του είναι το ναι ή το όχι.

Το τρίτο στάδιο, αυτό της πράξης, μας εμφανίζεται ως συνειδητή ενέργεια. Εδώ υπάρχει και το συναίσθημα της προσπάθειας που κάνουμε προκειμένου να υπερνικηθούν τα εμπόδια. Όσο πιο μεγάλα είναι τα εμπόδια, τόσο μεγαλύτερη προσπάθεια χρειάζεται, και τότε μιλάμε για ισχυρή βούληση.

Πολλές είναι οι ενέργειές μας, που ενώ έχουν τον σκοπό μέσα τους και εκφράζουν την βούλησή μας, εν τούτοις δεν φαίνονται ως ψυχικές ενέργειες, λόγω αυτοματισμού. Το ντύσιμο, η ξεκούραση, το φαγητό η εργασία είναι μερικά παραδείγματα.

Η δικαστική και η παιδαγωγική διακρίνουν την πρόθεση από το αποτέλεσμα μιας βουλητικής ενέργειας, αποδίδοντας  μεγαλύτερη σημασία στην πρώτη. Ο σκοπός και τα ελατήρια μιας πράξης καθορίζουν την αξία της ή όχι. Πολλές πράξεις, άριστες κατά το αποτέλεσμα, έχουν ταπεινά ελατήρια, όπως η φιλανθρωπία για λόγους εγωισμού ή επίδειξης.
 
Από την ψυχολογική εξέταση της βούλησης προκύπτουν διαφορές στην βουλητική  ενέργεια και εξ αυτής διαφορετικοί τύποι χαρακτήρων.

Έτσι έχουμε χαρακτήρες που τους ενδιαφέρει η προσπάθεια ανεξαρτήτως αποτελέσματος, ή άλλους τύπους με το ενδιαφέρον τους να επικεντρώνεται στο αποτέλεσμα. Άλλοι έχουν ταχύτητα στην λήψη μιας απόφασης και άλλοι οι διστακτικοί (αναποφάσιστοι). Τύποι χαρακτήρων με επιμονή στην απόφαση και άλλοι που εύκολα αλλάζουν (ασταθείς) και τέλος τύπους δραστήριους, ενεργητικούς  σε αντίθεση με αυτούς που αποθαρρύνονται με το παραμικρό εμπόδιο.

Υπερδιέγερση βούλησης, ατονία ή έλλειψη βούλησης χαρακτηρίζονται ως νοσηρές καταστάσεις.

Η βούληση δεν είναι η μόνη λειτουργία της ψυχής και ούτε ανεξάρτητη είναι. Σε κάθε βουλητική ενέργεια συμμετέχουν η νόηση και το συναίσθημα και μαζί  λειτουργούν ως ενιαίο σύνολο. Ιδιαίτερη και καθοριστική σημασία έχουν στο στάδιο των ελατηρίων, εκεί που διαμορφώνονται τα «θέλω». Ο άνθρωπος, ο άξιος του ονόματός του, εμφορείται από τις ιδέες του, τα ιδεώδη του, αποκτά δηλαδή ιδανικά και αξιώματα που παίζουν κυρίαρχο ρόλο στον ψυχικό του βίο. Η βαθειά συνείδηση όλων αυτών και η διάθεση για πραγματοποίησή τους, συνιστούν την αίσθηση του καθήκοντος. Το άτομο του οποίου η βούληση χαρακτηρίζεται από διαρκή «υπακοή» στο καθήκον, πρέπει να θεωρηθεί, πως ανέβηκε στο ψηλότερο σκαλί του ήθους, απέκτησε δηλαδή ηθικό χαρακτήρα.

Υπάρχει ελευθερία στη βούληση; Το πρόβλημα αυτό το εξετάζει η φιλοσοφία, με τους εκπροσώπους της, ανά την ιστορία. Πολλές θεωρίες υποστηρίζουν πως, πάντοτε, υπάρχει κάποιο αίτιο που καθοδηγεί την βούλησή μας (αιτιοκρατία) και άλλες πως υπάρχει ελευθερία. Από το γεγονός όμως ότι, από δύο διαφορετικούς τρόπους μιας βουλητικής ενέργειας, στην συνείδησή σου έχεις, μέχρι την τελευταία στιγμή πριν την εκτέλεση, την ελευθερία εκλογής, συμπεραίνουμε πως η θεωρία περί ελευθερίας στη βούληση, είναι πιο ισχυρή.

Μόρφωση στη βούληση υπάρχει; Βεβαίως. Είναι το σπουδαιότατο και δυσκολότατο  ηθικό θέμα της ψυχολογίας και της  παιδαγωγικής επιστήμης. Η αγωγή της βούλησης πρέπει να αρχίζει από την πολύ μικρή ηλικία. Οι γονείς και γενικά η οικογένεια, έχουν σπουδαίο ρόλο να παίξουν εδώ. Καθοδήγηση, τηρώντας λεπτές ισορροπίες, προκειμένου να αξιοποιείται η έφεση του παιδιού όχι όμως αχαλίνωτη. Οι επιθυμίες του παιδιού να ικανοποιούνται με μέτρο. Στόχος είναι, με αρμονία, στην ελευθερία επιλογής και την δέσμευση στα θέλω του, να διαμορφωθεί ο ηθικός χαρακτήρας του.

Η ενασχόλησή μου με το παραπάνω θέμα, και η επικοινωνία του, ήταν ο λόγος για να αποχωριστούμε από την βασανιστική σύγχυση της λέξης «θέλω», βελτιώνοντας έτσι, τη σχέση με τον εαυτό μας και με τους άλλους.

Σας  χαιρετώ.  

Εις το επανιδείν.

Μοιράσου το άρθρο:

Η APELA προτείνει

image