Ένα νομοσχέδιο που αγγίζει τον πυρήνα της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας συζητείται αυτές τις ημέρες στη Βουλή, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει λάβει τη δημόσια προσοχή που αντιστοιχεί στη σοβαρότητά του.

Το Υπουργείο Πολιτισμού προωθεί τη σύσταση νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου με τη μορφή Ανώνυμης Εταιρείας και την επωνυμία «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.», με τον αγγλικό τίτλο «Hellenic Heritage Organisation SA».

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Βουλής, ο νέος οργανισμός προορίζεται να αναλάβει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που συνδέονται με αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και μουσεία, από τα εισιτήρια και τα πωλητήρια έως την εμπορική προβολή και την ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών.

Και εδώ γεννάται το βασικό ερώτημα: Γιατί απαιτείται μια Ανώνυμη Εταιρεία για να διαχειριστεί δραστηριότητες που συνδέονται με την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική κληρονομιά του Ελληνικού λαού;

Η κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίζει ότι το νέο εταιρικό σχήμα θα ανήκει στο Δημόσιο και θα λειτουργεί για την καλύτερη οργάνωση, την αύξηση των εσόδων και την αναβάθμιση των υπηρεσιών προς τους επισκέπτες. Το γεγονός, όμως, ότι επιλέγεται ένα νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με εταιρική μορφή δεν είναι μια αθώα τεχνική λεπτομέρεια.

Η μεταφορά κρίσιμων λειτουργιών από τις παραδοσιακές δημόσιες υπηρεσίες σε μια Α.Ε. δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για τα κριτήρια με τα οποία θα λαμβάνονται στο εξής οι αποφάσεις. Θα προηγείται η προστασία, η επιστημονική έρευνα και η ελεύθερη πρόσβαση στον Πολιτισμό ή η οικονομική απόδοση κάθε χώρου;

Θα αντιμετωπίζονται τα μνημεία ως αναντικατάστατα τεκμήρια της Ιστορίας ή ως εμπορικά αξιοποιήσιμα «προϊόντα», από τα οποία πρέπει διαρκώς να παράγονται περισσότερα έσοδα;

Οι αντιδράσεις εργαζομένων στο Υπουργείο Πολιτισμού είναι ήδη έντονες. Σωματεία και εκπρόσωποι του κλάδου κάνουν λόγο για εμπορευματοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και εκφράζουν φόβους ότι σταδιακά θα περιοριστεί ο ρόλος της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, ενώ θα διευρυνθεί η συμμετοχή ιδιωτικών συμφερόντων μέσω συμβάσεων και συνεργασιών. Πρόκειται για καταγγελίες που οφείλουν να εξεταστούν σοβαρά και όχι να απορριφθούν ως μία ακόμη συντεχνιακή αντίδραση.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και η προβλεπόμενη διάρκεια του νέου οργανισμού: 50 χρόνια, με δυνατότητα παράτασης.

Πενήντα χρόνια δεν είναι μια προσωρινή διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι επιλογή που δεσμεύει περισσότερες από μία γενιές και διαμορφώνει ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Πρέπει, πάντως, να ξεκαθαριστεί ότι από τα μέχρι σήμερα δημοσιοποιημένα στοιχεία δεν προκύπτει πως πωλούνται ή μεταβιβάζονται σε ιδιώτες η κυριότητα της Ακρόπολης, του Μυστρά ή άλλων μνημείων. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι ένα υποτιθέμενο συμβόλαιο πώλησης των αρχαιολογικών χώρων.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιος θα διαχειρίζεται την καθημερινή λειτουργία τους, τα εισιτήρια, τα έσοδα, τα πωλητήρια, τις εμπορικές χρήσεις, τις εκδηλώσεις, την εικόνα και τα δικαιώματα αξιοποίησής τους.

Διότι πολλές φορές δεν χρειάζεται να αλλάξει η κυριότητα ενός δημόσιου αγαθού για να αλλάξει ο πραγματικός χαρακτήρας του. Αρκεί να αλλάξουν εκείνοι που αποφασίζουν για τη χρήση του και τα κριτήρια με τα οποία το διαχειρίζονται.

Το ζήτημα αφορά άμεσα και τη Λακωνία, με κορυφαίο παράδειγμα τον αρχαιολογικό χώρο του Μυστρά, αλλά και το πλήθος μνημείων και αρχαιολογικών τόπων που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας και της ταυτότητας του τόπου.

Οι πολίτες δικαιούνται σαφείς απαντήσεις: Ποιες ακριβώς αρμοδιότητες θα περάσουν στη νέα Α.Ε.; Ποιος θα διορίζει και ποιος θα ελέγχει τη διοίκησή της; Με ποιους όρους θα συνεργάζεται με ιδιώτες; Πού θα καταλήγουν τα έσοδα; Ποιος θα εγγυάται ότι το οικονομικό όφελος δεν θα υπερισχύει της προστασίας των μνημείων και της δυνατότητας των πολιτών να έχουν πρόσβαση σε αυτά;

Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι επιχειρηματικό οικόπεδο, ούτε εμπορικό σήμα προς εκμετάλλευση. Δεν ανήκει σε μια κυβέρνηση, σε έναν υπουργό, σε ένα διοικητικό συμβούλιο ή σε μια εταιρεία με αγγλικό τίτλο.

Ανήκει στην Ιστορία και στον ελληνικό λαό.

Κάθε αλλαγή στον τρόπο διαχείρισής της πρέπει να γίνεται με απόλυτη διαφάνεια, ισχυρό δημόσιο και κοινοβουλευτικό έλεγχο και σαφείς εγγυήσεις ότι τα μνημεία δεν θα μετατραπούν σε μηχανές είσπραξης και οι πολίτες σε απλούς πελάτες της ίδιας τους της Ιστορίας.

Το άρθρο έχει δημιουργηθεί από Τεχνητή Νοημοσύνη ΑΙ της APELA