Από το 1977, στις 18 του Μάη, εορτάζεται σε όλο τον κόσμο η Διεθνής Ημέρα των Μουσείων και ο εορτασμός αυτός έχει ως στόχο να αυξήσει το ενδιαφέρον και να ευαισθητοποιήσει το κοινό για το ρόλο των μουσείων στην κοινωνία των πολιτών.
Για το 2012, το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM), επέλεξε το θέμα «Το Μουσείο σ’ έναν κόσμο που αλλάζει. Νέες προκλήσεις, νέες εμπνεύσεις».

Σήμερα, στην Ελλάδα, ο εορτασμός της Διεθνούς Ημέρας των Μουσείων μας βρίσκει, πράγματι, «σ’ ένα κόσμο που αλλάζει», σε περίοδο κρίσης. Μας βρίσκει με τις υπηρεσίες του ΥΠΠΟΤ αποδυναμωμένες τόσο σε επίπεδο προσωπικού όσο και σε επίπεδο πόρων - αλλά, το σημαντικότερο,  βρίσκει τη Σπάρτη με την «νέα πρόκληση» της πολλοστής απόπειρας να λυθεί το χρονίζον θέμα της δημιουργίας ενός σύγχρονου Αρχαιολογικού Μουσείου.

Με αφορμή, λοιπόν, την Ημέρα αυτή, θέλουμε να επαναλάβουμε τις πάγιες, εδώ και χρόνια, θέσεις  του Σωματείου των Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης «Παναγιώτης Σταματάκης» για ζητήματα, τα οποία, κατά την άποψή μας, συνδέονται οργανικά μεταξύ τους και που μόνον η συνδυασμένη αντιμετώπισή τους μπορεί να δημιουργήσει τους όρους για την ανάδειξη και διαχείριση της μνημειακής κληρονομιάς της ιστορικής πόλης μας:

1. Η ίδρυση νέου Αρχαιολογικού Μουσείου στη Σπάρτη αποτελεί, τα τελευταία δεκαπέντε (15 !) χρόνια, ομόθυμο και επιτακτικό αίτημα όλων των τοπικών φορέων. Κατά κοινή παραδοχή, το νέο Μουσείο θα αποτελέσει θεμελιώδες στοιχείο ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς και ποιοτικής αναπτυξιακής προοπτικής του τόπου.
Η εξαγορά του οικοπέδου του παλαιού εργοστασίου ΧΥΜΟΦΙΞ  [εννέα (9) χρόνια μετά τη διατύπωση του σχετικού αιτήματος…], οι κατά καιρούς αναφορές για ανάληψη του σημαντικού κόστους της κατασκευής του Μουσείου από το Κοινωφελές Ίδρυμα Νιάρχου, αλλά και οι διαβεβαιώσεις πλειάδας υπουργών και τοπικών αρχόντων, δημιουργούσαν  κλίμα  υψηλών προσδοκιών στην τοπική κοινωνία. Δεν είναι, όμως, καθόλου ενθαρρυντικό το γεγονός ότι σήμερα, 15 χρόνια μετά, βρισκόμαστε πάλι, αν όχι στην είσοδο του σταδίου, πάντως ακόμη στο βατήρα της αφετηρίας…

Η νέα προγραμματική σύμβαση  του ΥΠΠΟΤ και της Περιφέρειας Πελοποννήσου, για την σύνταξη των μελετών για την δημιουργία του (νέου) Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης, έχει υπογραφεί από καιρό. Όμως, παρά το «σφιχτό» χρονοδιάγραμμα που προβλέπει, οι περιγραφόμενες από την σύμβαση ενέργειες αλλά και οι αναγκαίες παράλληλες εργασίες & δράσεις (ανασκαφές, απαλλοτριώσεις πρόσθετων χώρων, πολεοδομικές ρυθμίσεις κλπ) δεν  φαίνονται να προχωρούν. Η Σπάρτη έχει χάσει πολύτιμο (κυριολεκτικά) χρόνο μέχρι σήμερα… Ας μην επιτρέψει την παραμικρή, πια, καθυστέρηση –ούτε από τον εαυτό της, ούτε από τους –κάθε ιδιότητας- «άλλους» !

2. Είναι γνωστό πως το παλαιό (1875) Αρχαιολογικό Μουσείο της Σπάρτης έχει εξαντλήσει εδώ και πολλά χρόνια τα όριά του, αναφορικά με τη δυνατότητά του να προβάλει τα εκθέματά του, αλλά και να στεγάσει τα συνεχώς αυξανόμενα ευρήματα των σωστικών ανασκαφών. Οι εικόνες ασφυξίας του παλαιού κτηρίου, των «προσωρινών» (και μόνον με την κάλυψη του Δήμου Σπάρτης) εκτός Μουσείου χώρων φύλαξης και αποθήκευσης των ευρημάτων, μιλούν από μόνες τους.

Όμως το κτήριο αντιμετωπίζει, επίσης, οξύτατα προβλήματα που οφείλονται στον υπερεκατονταετή βίο του. Χρειάζεται, πλέον, επισκευή και όχι απλή συντήρηση. Και είναι  περιττό να αναφέρουμε πως ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΤΙΠΟΤΕ δεν είχε γίνει τα τελευταία χρόνια, ούτε με τη συντήρησή του, πολλώ μάλλον με την οιαδήποτε εκθεσιακή αναβάθμισή του...

Επειδή, όμως, ακόμη και στην καλύτερη προοπτική δημιουργίας του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου, το υπάρχον θα είναι το μοναδικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Σπάρτης , τουλάχιστον για την επόμενη δεκαετία, είναι επιτακτική ανάγκη η άμεση ολοκλήρωση της μελέτης για την επισκευή και συντήρησή του και η εξασφάλιση της  χρηματοδότησης του έργου από το ΕΣΠΑ, ώστε να καλυφθούν οι αδιανόητες εν έτει 2012 ελλείψεις του (δεν υπάρχει θέρμανση ! δεν υπάρχουν τουαλέτες ! δεν υπάρχει πωλητήριο).Και, βεβαίως,για να μπορέσει να υλοποιηθεί η από ετών εγκεκριμένη Μελέτη Μουσειολογικής Επανέκθεσης.

3. Συνακόλουθα είναι τα προβλήματα που σχετίζονται με τα μνημεία και τον εν γένει αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης της Σπάρτης. Δεκαετίες εκκρεμούν ουσιώδη ζητήματα όπως η απαλλοτρίωση του ζωτικού χώρου των μνημείων, η περίφραξη και η ουσιαστική φύλαξή τους, η αναβάθμισή τους ώστε να καταστούν επισκέψιμα. Δεν είναι δυνατόν οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μνημεία της Σπάρτης, της δεύτερης πιο γνωστής πόλης του αρχαίου κόσμου, να παρουσιάζουν εικόνα εγκατάλειψης. Η Λακωνία στερείται παντελώς οργανωμένων  επισκέψιμων αρχαιολογικών χώρων -πλην του αρχαιολογικού χώρου του βυζαντινού Μυστρά, η φωτεινή εξαίρεση του οποίου όχι μόνο δεν διαψεύδει την προηγούμενη πρόταση, αλλά, αντιθέτως, καταδεικνύει τη χαώδη απόσταση που χωρίζει την αρχαιολογική εικόνα του νομού Λακωνίας από αυτή που θα έπρεπε να είναι!

Η στήριξη με κάθε τρόπο των προτάσεων που έχουν καταθέσει οι τοπικές εφορείες αρχαιοτήτων και άρχισαν να υλοποιούνται στα πλαίσια του ΕΣΠΑ, για την προστασία και την ανάδειξη της Ακρόπολης και των αρχαιολογικών χώρων εντός και πλησίον του πολεοδομικού ιστού της Σπάρτης ( απαλλοτριωμένα οικόπεδα, ιερά κ.ά.), είναι θέμα πρώτης προτεραιότητας για το Δήμο Σπάρτης, αλλά και για τους συλλογικούς φορείς της πόλης μας.

Στόχος της τοπικής κοινωνίας πρέπει να είναι όχι μόνον η απόκρουση κάθε ιδιοτελούς και μικροπολιτικού προσκόμματος που θα υπονομεύσει τα έργα και θα απειλήσει τη διακοπή της χρηματοδότησής τους, αλλά και η ανάπτυξη διαλόγου και προβληματισμού για την προοπτική των έργων αυτών, μετά την ολοκλήρωσή τους. Στην κατεύθυνση αυτή, οι προτάσεις που κατά καιρούς έχουν κατατεθεί από τα αρχαιόφιλα Σωματεία της πόλης μας, θεωρούμε πως πρέπει να τύχουν μεγαλύτερης προσοχής από τα θεσμικά όργανα και να συμβάλουν έτσι στη χάραξη μιας πολιτικής που θα προστατεύει και θα αναδεικνύει τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία της περιοχής, καθιστώντας τα όχι μόνο δείγματα σεβασμού προς την ιστορία μας και «ανοιχτά σπουδαστήρια αρχαιογνωσίας», αλλά και ποιοτικά εργαλεία για την ανάπτυξη του τόπου μας.