Ακινόλα Ντέιβις Τζούνιορ: «Στην κουλτούρα μας κανείς δεν πεθαίνει πραγματικά»

Ο σκηνοθέτης της ταινίας «Η Σκιά του Πατέρα μου» μιλά στην ΕΡΤ και στο ΕΡΤnews.gr για την πολιτική ιστορία της Νιγηρίας, τις θυσίες της πατρότητας, τις παιδικές αναμνήσεις και την επικοινωνία με τους ανθρώπους που έχουμε χάσει.

Η συζήτησή μας με τον Ακινόλα Ντέιβις Τζούνιορ ολοκληρώθηκε με μια απρόσμενη αναφορά στο μπλουζάκι μου. Αναγνωρίζοντας τον Σκέλετορ, τον θρυλικό αντίπαλο του Χι-Μαν, ο Βρετανονιγηριανός σκηνοθέτης σχολίασε ενθουσιασμένος ότι λάτρευε τη συγκεκριμένη σειρά όταν ήταν παιδί και ότι είχε μεγαλώσει παρακολουθώντας τις περιπέτειές της. Λίγο νωρίτερα είχαμε συζητήσει για έναν εντελώς διαφορετικό παιδικό κόσμο, εκείνον των αναμνήσεων που δεν εγκαταλείπουν ποτέ τους ανθρώπους και των προσώπων που, ακόμη κι όταν απουσιάζουν, εξακολουθούν να καθορίζουν τη ζωή μας.

Αυτή ακριβώς είναι και η καρδιά της ταινίας «Η Σκιά του Πατέρα μου» (My Father’s Shadow), του μεγάλου μήκους σκηνοθετικού ντεμπούτου του Ακινόλα Ντέιβις Τζούνιορ, που αποτέλεσε την επίσημη πρόταση του Ηνωμένου Βασιλείου για το Όσκαρ Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας στην απονομή του 2026. Ένα οικογενειακό ταξίδι στη Νιγηρία του 1993 μετατρέπεται σε μια κινηματογραφική συνάντηση ανάμεσα στη μικρή και τη μεγάλη Ιστορία, με δύο αδέλφια να περνούν μια σπάνια ημέρα με τον πατέρα τους, την ώρα που η χώρα βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική πολιτική ανατροπή.

Στις 12 Ιουνίου 1993 πραγματοποιήθηκαν στη Νιγηρία προεδρικές εκλογές, έπειτα από χρόνια στρατιωτικής διακυβέρνησης. Ο Μοσούντ Κασιμαγουό Ολαουάλε Αμπιόλα, γνωστός ως MKO Abiola, σύμφωνα με τα διαθέσιμα αποτελέσματα, κέρδισε τις εκογές χωρίς όμως να ολοκληρωθεί η επίσημη ανακοίνωσή τους. Στις 23 Ιουνίου, ο στρατηγός Ιμπραήμ Μπαμπανγκίντα ακύρωσε την εκλογική διαδικασία, εμποδίζοντας τη μετάβαση στη δημοκρατική διακυβέρνηση. Ακολούθησαν διαδηλώσεις, κοινωνικές αναταραχές, συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας και βίαιη καταστολή. Η πολιτική αβεβαιότητα προστέθηκε στις οικονομικές δυσκολίες που ήδη αντιμετώπιζαν οι πολίτες, διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον στο οποίο η καθημερινότητα μπορούσε να αλλάξει από τη μια στιγμή στην άλλη.

Ο Ντέιβις Τζούνιορ δεν επιχείρησε να μεταφέρει αυτούσια τη χρονολογία των γεγονότων στην οθόνη. Αντίθετα, συμπύκνωσε περιστατικά της ημέρας των εκλογών και των ημερών που ακολούθησαν σε μία μυθοπλαστική διαδρομή. Έτσι, η ιστορία μιας χώρας που αναζητά το δημοκρατικό της μέλλον συναντά την ιστορία δύο παιδιών που δεν ζητούν τίποτε περισσότερο από λίγο χρόνο με τον πατέρα τους.

Η ταινία κυκλοφόρησε στις ελληνικές κινηματογραφικές αίθουσες στις 29 Οκτωβρίου 2026, σε διανομή της Weird Wave.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Η ταινία σας είναι μια ιδιαίτερη κινηματογραφική εμπειρία, καθώς παρακολουθούμε δύο παράλληλες αφηγήσεις που συνυπάρχουν χωρίς να τέμνονται με τον αναμενόμενο τρόπο. Μέσα από τα μάτια των παιδιών βλέπουμε μια υπέροχη ημέρα με τον πατέρα τους, ενώ εμείς γνωρίζουμε ότι την ίδια στιγμή πρόκειται να αλλάξει η ιστορία μιας ολόκληρης χώρας. Χωρίς να αποκαλύψουμε την εξέλιξη της ταινίας, πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα;

Ακινόλα Ντέιβις Τζούνιορ: Καταρχάς, σε ευχαριστώ για τον χρόνο σου. Είναι πολύ σημαντικό να γίνονται τέτοιες συζητήσεις. Όσον αφορά την πολιτική διάσταση, πρόκειται για γεγονότα που ζήσαμε πραγματικά.

Γεννήθηκα στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως και ο αδελφός μου, αλλά μεγαλώσαμε στη Νιγηρία. Ως παιδιά δεν καταλαβαίναμε ακριβώς τι συνέβαινε στην πολιτική σκηνή, αλλά αντιλαμβανόμασταν ότι κάτι σοβαρό γινόταν, κυρίως από τις αντιδράσεις της μητέρας μας. Μας απομάκρυναν από το σχολείο, έπρεπε να μείνουμε στο σπίτι, υπήρχε απαγόρευση κυκλοφορίας. Αυτές οι εμπειρίες παρέμειναν στη μνήμη μας.

Όταν γυρίσαμε μαζί μια μικρού μήκους ταινία το 2021, βασιστήκαμε και πάλι σε προσωπικά βιώματα, αναπτύσσοντας όμως μια μεγαλύτερη ιστορία γύρω από τη σχέση μας με τις μεγάλες θρησκευτικές εκκλησίες. Όταν ήρθε η στιγμή να κάνουμε την ταινία μεγάλου μήκους, το πρώτο σενάριο δεν περιείχε πολλά πολιτικά στοιχεία.

Αρχίσαμε να ερευνούμε τη δεκαετία του ’90 και σκεφτήκαμε διάφορες εκδοχές. Θα μπορούσαμε, για παράδειγμα, να τοποθετήσουμε την ιστορία γύρω από κάποιο ποδοσφαιρικό γεγονός. 

Συνειδητοποιήσαμε όμως ότι για όσα είχαμε ζήσει κατά την περίοδο των εκλογών δεν υπήρχε πραγματικά κάποια μυθοπλαστική κινηματογραφική καταγραφή. Υπάρχουν πολλά βίντεο στο YouTube, αλλά όχι μια προσωπική αφήγηση που να αποτυπώνει πώς βίωσαν οι άνθρωποι εκείνες τις ημέρες.

Έτσι αποφασίσαμε να τοποθετήσουμε την ιστορία στις 12 Ιουνίου. Δανειστήκαμε γεγονότα τόσο από εκείνη την ημέρα όσο και από όσα ακολούθησαν και τα συνδυάσαμε μέσα από τη μυθοπλασία.

Για εμάς ήταν σημαντικό να υπάρχει μια ισορροπία ανάμεσα στην ιστορία των παιδιών και του πατέρα τους και στην ιστορία του έθνους, με την έννοια του «πατέρα του έθνους». Αυτές οι δύο αφηγήσεις έπρεπε να λειτουργούν παράλληλα. Αυτό έδωσε μεγαλύτερη ένταση στην ταινία και προσέφερε στο κοινό την ευκαιρία να μάθει περισσότερα για τη Νιγηρία.

Στην ουσία, όμως, όπως πολύ σωστά παρατήρησες, τα δύο αγόρια ήθελαν απλώς να βρίσκονται με τον μπαμπά τους. Να περάσουν μια μέρα μαζί του.

Όλη αυτή η προσέγγιση βασίστηκε σε εκτεταμένη έρευνα και στη συνεργασία μας με μια εξαιρετική ομάδα ανάπτυξης της ταινίας, από το BBC Films και την Element Pictures.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Υπάρχει μια σκηνή στο λεωφορείο που θεωρώ χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο ισορροπείτε ανάμεσα στο χιούμορ και τη σοβαρότητα. Κάποιος υποστηρίζει ότι η χώρα χρειάζεται στρατιωτικό καθεστώς επειδή δεν υπάρχει πειθαρχία, ενώ λίγο νωρίτερα έχει δημιουργηθεί ολόκληρη αναστάτωση επειδή ένα από τα παιδιά αερίστηκε! Συνδυάζετε δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για τη ζωή, με ένα αποτέλεσμα ταυτόχρονα παράδοξο και πρωτότυπο. Πόσο δύσκολο ήταν να βρείτε αυτή την ισορροπία;

Ακινόλα Ντέιβις Τζούνιορ: Εκτιμώ πραγματικά που πρόσεξες αυτές τις λεπτομέρειες της γραφής. Κάποια πράγματα ήταν γραμμένα στο σενάριο, κάποια άλλα προέκυψαν από αυτοσχεδιασμούς. Ο καβγάς, για παράδειγμα, ήταν αυτοσχεδιασμός. Δεν υπήρχε στο αρχικό κείμενο.

Εκείνο που προσπαθούσαμε διαρκώς να θυμόμαστε ήταν ποιανού την ιστορία αφηγούμαστε. Πρόκειται για την ιστορία των δύο αγοριών. Επομένως, έπρεπε να αποδεχθούμε και τον παραλογισμό που μπορεί να έχει η πρώτη επίσκεψη ενός παιδιού σε μια μεγάλη πόλη.

Τι παρατηρεί ένα παιδί; Τι παιχνίδια παίζει με τον αδελφό του; Μήπως κάποιος μυρίζει παράξενα; Μήπως κάποιος αερίστηκε; Αυτά τα πράγματα αποτελούν μέρος μιας οικογενειακής δυναμικής.

Η συγκεκριμένη σκηνή ήταν πολύπλοκη στη χορογραφία της, επειδή μιλούσαν ταυτόχρονα πολλοί άνθρωποι. Κάποια στοιχεία που είχαμε γράψει τελικά δεν μπήκαν στην ταινία. Εκείνο που μας ενδιέφερε ήταν να παραμείνουμε πιστοί στην οπτική των παιδιών.

Ακόμη και στη σκηνή όπου περνούν οι στρατιωτικοί, υπάρχουν μικρές αστείες χειρονομίες και βλέμματα. Όλα αυτά μας βοηθούν να μπούμε στον κόσμο των αγοριών. Για εκείνα, η ημέρα μπορεί να είναι γεμάτη αστείες καταστάσεις. Δεν ανησυχούν για τον στρατό, επειδή δεν καταλαβαίνουν ακόμη τι συμβαίνει. Έχουν τις δικές τους ανησυχίες, που συχνά είναι αστείες.

Η παιδική ματιά προσφέρει τεράστια ελευθερία στο χιούμορ, αλλά και στη μαγεία. Μας επιτρέπει να δημιουργήσουμε έναν κόσμο όπου μπορούν να συνυπάρχουν το καθημερινό, το παράλογο και τα υπερφυσικά στοιχεία.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Θα ήθελα να χρησιμοποιήσω ακόμη μια φράση από το σενάριο, την οποία θα παραφράσω ελαφρώς: «Η ζωή είναι μια θυσία. Απλώς προσευχήσου να μη θυσιάσεις το λάθος πράγμα». Για ποιες αξίες, ιδέες ή πεποιθήσεις θεωρείτε ότι αξίζει πραγματικά να θυσιαζόμαστε;

Ακινόλα Ντέιβις Τζούνιορ: Νομίζω ότι, ειδικά μέσα στο πλαίσιο της ταινίας, η θυσία συνδέεται με την οικογένεια και την πατρότητα. Δεν έχω ακόμη την τύχη να είμαι πατέρας, αλλά έχω παρατηρήσει πολλά πράγματα γύρω μου.

Στη Νιγηρία μεγαλώσαμε ως οικογένεια της μεσαίας τάξης και συναναστρεφόμασταν πολλούς ανθρώπους από την εργατική τάξη. Συχνά δεν γνωρίζουμε τι περνά από το μυαλό ενός ανθρώπου μέσα στην ημέρα ή τι έχει χρειαστεί να θυσιάσει για να βρίσκεται εκεί όπου βρίσκεται.

Θυμάμαι ανθρώπους που ήταν πολύ σημαντικοί για εμάς όταν ήμασταν παιδιά. Μας μιλούσαν για τις οικογένειές τους, που δεν ζούσαν στο Λάγος, αλλά σε άλλες περιοχές της χώρας. Κι εγώ αναρωτιόμουν: «Αφού βρίσκεστε κάθε μέρα μαζί μας, πότε μπορούν τα δικά σας παιδιά να έχουν τον πατέρα τους κοντά; Πότε μπορούν τα αδέλφια σας να έχουν την αδελφή τους;»

Αυτό μοιάζει να είναι μια πολύ αφρικανική, πολύ νιγηριανή εμπειρία. Όταν όμως το προσεγγίζεις μέσα από την πατρότητα, γίνεται κάτι οικουμενικό.

Οι πατέρες αισθάνονται την ανάγκη να προσφέρουν στην οικογένειά τους, να βγαίνουν έξω, να εργάζονται και να εξασφαλίζουν όσα χρειάζονται τα παιδιά τους. Όμως αυτό σημαίνει ότι συχνά χάνουν πολύτιμες στιγμές από τη ζωή τους.

Προερχόμαστε από μια φτωχή οικογένεια με τέσσερα παιδιά. Όταν πέθανε ο πατέρας μου, η μητέρα μου έπρεπε να αναλάβει τα πάντα. Έτσι, μεγαλώνοντας, περάσαμε ακόμη λιγότερο χρόνο μαζί της. Και τώρα, ως ενήλικες, προσπαθούμε να ανακτήσουμε αυτόν τον χαμένο χρόνο.

Νομίζω ότι αυτή είναι η φύση της κοινωνίας μας. Τα πάντα εμπεριέχουν κάποια θυσία. Όσο μεγαλώνεις, και ιδιαίτερα όταν αποκτάς παιδιά, συνειδητοποιείς ότι για να τους προσφέρεις όσα χρειάζονται μπορεί να χάσεις ορισμένες στιγμές που δεν θα επιστρέψουν ποτέ.

Ο αδελφός μου, για παράδειγμα, έγινε πατέρας κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης της ταινίας. Το ότι περνούσε δέκα ημέρες μαζί μου για να δουλέψουμε σήμαινε ότι δεν βρισκόταν με την κόρη του για δέκα ημέρες. Η ίδια η συγγραφή της ταινίας προϋπέθετε έναν βαθμό αποχωρισμού. Γι’ αυτό και σε μεταγενέστερα στάδια, όπως το μοντάζ, συμμετείχε λιγότερο.

Θέλαμε να δείξουμε αυτή την πραγματικότητα με όλες τις αποχρώσεις της. Να καταλάβει ο θεατής τι σημαίνει να προέρχεσαι από την εργατική τάξη και ποιες θυσίες απαιτούνται για να προσφέρεις στην οικογένειά σου.

Το Nollywood είναι μια εξαιρετική κινηματογραφική βιομηχανία, αλλά κάποιες φορές δεν αποτυπώνει όλες αυτές τις λεπτές αποχρώσεις της ζωής της εργατικής τάξης στη Νιγηρία. Θεωρούμε ότι οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων δεν εκπροσωπούνται όσο θα έπρεπε.

Υπάρχουν τόσα πολλά που πρέπει να αντιμετωπίσουν για να επιβιώσουν, να πετύχουν και να προσφέρουν στους δικούς τους ανθρώπους.

Η δική μας ταινία είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Θέλαμε πραγματικά να κάνουμε μια ταινία για τους εργαζόμενους ανθρώπους της Νιγηρίας και τις οικογένειές τους.

Και παρόλο που η πατρότητα δίνει στην ιστορία μια οικουμενική διάσταση, πιστεύω ότι όσο μεγαλώνεις τόσο περισσότερο καταλαβαίνεις τη σημασία της θυσίας.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Θα κλείσω με μια φράση από το τέλος της ταινίας […]. Ένα από τα παιδιά λέει: «Αγαπημένε μου πατέρα, θα σε δω στα όνειρά μου». Πιστεύετε ότι παραμένουμε συνδεδεμένοι με τους ανθρώπους που έχουν φύγει από τη ζωή, ακόμη και μέσα από τα όνειρά μας; Και ότι μπορούν, με κάποιον τρόπο, να μας αποκαλύψουν πράγματα για το ποιοι είμαστε και τι πρέπει να κάνουμε;

Ακινόλα Ντέιβις Τζούνιορ: Αυτή είναι η ομορφότερη ερώτηση που νομίζω ότι μου έχει κάνει ποτέ κάποιος!

Πιστεύω πως ναι. Εκατό τοις εκατό.

Πιστεύω ότι το γεγονός και μόνο πως ένας άνθρωπος υπήρξε στη ζωή σου και μοιράστηκες εμπειρίες μαζί του σημαίνει ότι παραμένεις για πάντα συνδεδεμένος μαζί του.

Στην παράδοση των Γιορούμπα είμαστε ένας βαθιά πνευματικός λαός. Υπάρχουν πράγματα στη γλώσσα μας που δεν μπορούν να εκφραστούν με τον ίδιο τρόπο στα αγγλικά. Πιστεύουμε ότι όλοι προερχόμαστε από έναν πνευματικό κόσμο. Γινόμαστε άνθρωποι και, όταν πεθαίνουμε, επιστρέφουμε σε αυτόν τον πνευματικό κόσμο.

Επομένως, στην κουλτούρα μας κανείς δεν πεθαίνει πραγματικά.

Πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι είναι βαθιά συνδεδεμένοι μεταξύ τους, ακόμη και μέσα από τους προγόνους τους.

Υπάρχει επίσης η αντίληψη ότι οι νευρικές απολήξεις στο στομάχι λειτουργούν σαν ένας δεύτερος εγκέφαλος και ότι η προγονική μας ιστορία μπορεί να ενεργοποιεί αυτές τις αισθήσεις.

Γι’ αυτό πιστεύω απόλυτα ότι είμαστε συνδεδεμένοι με τους νεκρούς, με τους ζωντανούς, ακόμη και με όσους δεν έχουν γεννηθεί.

Είμαστε συνδεδεμένοι και με το μέλλον τους, γιατί για εμάς ο χρόνος δεν είναι γραμμικός. Κινείται και προς τις δύο κατευθύνσεις. Μοιάζει περισσότερο με μια σπείρα.

Έτσι, παραμένουμε πάντοτε συνδεδεμένοι με το γενεαλογικό μας δέντρο, ανεξάρτητα από το πού βρίσκονται οι ρίζες του.

Νομίζω ότι κάτι ανάλογο υπάρχει και σε ορισμένες ιστορίες της ταινίας, χωρίς να θέλω να αποκαλύψω περισσότερα. Πολλές απρόσμενες συμπτώσεις, πολλές ιστορίες που μοιάζουν να συμβαίνουν από τύχη, περνούν μέσα από διαφορετικούς ανθρώπους και συνδέονται μεταξύ τους.

Οπότε, ναι, Αλέξανδρε, το πιστεύω απόλυτα. 

Είμαστε συνδεδεμένοι με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.

Λίγες σκέψεις για το τέλος:

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε για πολλή ώρα αυτή τη συζήτηση, όπως παραδεχθήκαμε και οι δύο λίγο πριν αποχαιρετιστούμε. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία της «Σκιάς του Πατέρα μου»: ότι μια ταινία που ξεκινά από μια πολύ συγκεκριμένη ιστορική στιγμή της Νιγηρίας καταφέρνει να ανοίξει μια συζήτηση για κάτι τόσο προσωπικό και οικουμενικό όσο η απουσία.

Στις 12 Ιουνίου 1993, εκατομμύρια Νιγηριανοί προσήλθαν στις κάλπες με την προσδοκία μιας πολιτικής αλλαγής. Έντεκα ημέρες αργότερα, η στρατιωτική ηγεσία ακύρωσε αυτή την προοπτική. Στη μυθοπλασία του Ντέιβις Τζούνιορ, την ίδια στιγμή που ένα ολόκληρο έθνος αναζητά το μέλλον του, δύο παιδιά προσπαθούν να κρατήσουν κοντά τους τον πατέρα τους για μερικές ακόμη ώρες.

Η πολιτική ιστορία και η οικογενειακή μνήμη δεν χρειάζεται να συγκρουστούν για να αποκτήσουν σημασία. Μπορούν να συνυπάρχουν, όπως συνυπάρχουν στη ζωή οι μεγάλες ιστορικές ανατροπές με τις μικρές προσωπικές στιγμές που τελικά θυμόμαστε περισσότερο.

Και ίσως γι’ αυτό η φράση «Θα σε δω στα όνειρά μου» να λειτουργεί ως κάτι πολύ περισσότερο από μια συγκινητική κινηματογραφική ατάκα. Είναι ένας τρόπος να συνεχίζουμε τη συνομιλία με εκείνους που μας διαμόρφωσαν, ακόμη κι όταν δεν μπορούμε πια να τους συναντήσουμε.

Όσο για το μπλουζάκι με τον Σκέλετορ, αποδείχθηκε ένας εντελώς απρόβλεπτος επίλογος για μια συζήτηση γεμάτη παιδικές αναμνήσεις. Μπορεί ο κόσμος του Χι-Μαν να μην έχει πολλά κοινά με τη Νιγηρία του 1993, αλλά μας υπενθυμίζει ότι μερικές εικόνες της παιδικής ηλικίας επιμένουν να μας ακολουθούν. Ακόμη και όταν μεγαλώσουμε αρκετά ώστε να μπορούμε να εξηγήσουμε γιατί.