Πόσο ζορίζεται το μυαλό μας για να πούμε ένα ψέμα;
Χθες αγοράσατε τα πρώτα μελομακάρονα της χρονιάς από τον φούρνο της γειτονιάς. Σήμερα το απόγευμα, την ώρα που πίνετε καφέ, ανοίγετε το κουτί. Στον πάτο έχουν μείνει λίγα ψίχουλα και λίγο τριμμένο καρύδι.
«Τα έφαγες όλα;» ρωτάτε τον άνθρωπο που μένει μαζί σας. Περνούν δυο δευτερόλεπτα. «Όχι και όλα. Πέρασε κι ο Ζαχαρίας, κι η μάνα μου, κι ο υδραυλικός».
Ο υδραυλικός αποκλείεται. Πιο εύκολα θα περνούσε ο Πάπας από τη Ρώμη. Εν τω μεταξύ, όλο το απόγευμα ήσασταν μόνο οι δυο σας στο σπίτι. Κι όμως, μέσα σε δυο δευτερόλεπτα, το άδειο κουτί είχε αποκτήσει τρεις ανύπαρκτους επισκέπτες.
Τι χρειάζεται να σκεφτεί κάποιος για να δώσει μια τέτοια απάντηση;
Νέα μελέτη του Πανεπιστημίου του Μάρμπουργκ εξέτασε ένα μοντέλο που περιγράφει πώς ο εγκέφαλος «χτίζει» ένα ψέμα σε τέσσερα στάδια.
- Πρώτα επεξεργάζεται αυτό που έγινε.
- Αποφασίζει εάν θα πει την αλήθεια.
- Σκαρφίζεται μια άλλη εκδοχή που να στέκει.
- Προσέχει μήπως του ξεφύγει κάτι που θα προδώσει το ψέμα.
Κι εάν ρωτήσετε «Και τι είπε τελικά ο υδραυλικός;» Τώρα χρειάζεται άλλη μια απάντηση, για μια κουβέντα που δεν έγινε ποτέ. Κι αυτή πρέπει να ταιριάζει με όσα μόλις ακούσατε.
Και όλα αυτά για μισό κιλό μελομακάρονα από τον φούρνο.
Σχετικό θέμα: Πώς να σταματήσετε να λέτε ψέματα
Δύο εικονικές κλοπές στο εργαστήριο
Ποια απάντηση παίρνει περισσότερο χρόνο, η αληθινή ή η ψεύτικη; Για να το εξετάσουν οργάνωσαν δύο πειράματα. Στο πρώτο, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να κάνουν πως κλέβουν ένα στικάκι μνήμης. Στο δεύτερο, η εικονική κλοπή αφορούσε 1.000 ευρώ.
Ύστερα απάντησαν σε ερωτήσεις για την κλοπή. Σε κάποιες περιπτώσεις έπρεπε να πουν την αλήθεια και σε άλλες να πουν ψέματα. Και στις δύο περιπτώσεις μετρήθηκε πόσο χρόνο χρειάστηκαν για να απαντήσουν. Οι συμμετέχοντες είπαν επίσης πόση προσπάθεια τους πήρε και πώς ένιωσαν.
Το ψέμα πήρε περισσότερο χρόνο. Κατά μέσο όρο, οι συμμετέχοντες αργούσαν περισσότερο να απαντήσουν όταν έλεγαν ψέματα. Είπαν επίσης ότι χρειάστηκε να σκεφτούν περισσότερο και ότι ένιωσαν εντονότερο φόβο, μεγαλύτερη νευρικότητα και περισσότερη δυσφορία. Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτή η ένταση ίσως εξηγεί ένα μέρος της καθυστέρησης.
Τι μπορεί να σημαίνει μια παύση;
Στο εργαστήριο ήταν γνωστό πότε οι συμμετέχοντες έλεγαν ψέματα. Έτσι μπορούσε να γίνει η σύγκριση. Στην καθημερινότητα, η ίδια παύση μπορεί να έχει πολλές εξηγήσεις. Κάποιος μπορεί να ψάχνει μια δικαιολογία, να προσπαθεί να θυμηθεί μια λεπτομέρεια ή να αγχώνεται επειδή καταλαβαίνει ότι τον αμφισβητείτε.
Στα δύο πειράματα, οι συμμετέχοντες χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να πουν ψέματα και είπαν ότι δυσκολεύτηκαν περισσότερο. Για να σκαρώσει κανείς μια δικαιολογία, πρέπει να θυμάται τι έγινε, να επινοήσει μια άλλη εκδοχή και να τη στηρίξει εάν ακολουθήσει κι άλλη ερώτηση. Μια παύση, βέβαια, μπορεί να σημαίνει και κάτι πολύ πιο απλό, όπως ότι κάποιος προσπαθεί να θυμηθεί.
Στην ιστορία με τα μελομακάρονα, τα δύο δευτερόλεπτα της σιωπής μπορεί να σας κάνουν να αναρωτηθείτε τι συμβαίνει. Εκείνο που σας κάνει να αμφιβάλλετε για την απάντηση είναι κάτι πολύ πιο απλό. Ήσασταν στο σπίτι όλο το απόγευμα. Ξέρετε ποιος πέρασε. Κανείς.
