Το 1963, μεγάλη εφημερίδα των Αθηνών διέρρευσε τα συμπεράσματα μιας επιτροπής Ευρωπαίων τεχνοκρατών που αποπειράτο μια ακτινογραφία της χώρας. Εκείνη η «τρόικα» των τεχνοκρατών βρισκόταν εδώ εν όψει της αίτησης που η Ελλάδα υπέβαλλε για είσοδο στην Ε.Ο.Κ. Δυστυχώς δεν μπορέσαμε να εντοπίσουμε εκ νέου τα δημοσιεύματα για να είμαστε ακριβέστεροι σε ότι παρακάτω αναφέρουμε.
Αλλά θυμόμαστε τα εξής:
• Ότι το ετήσιο εισόδημα της μέσης οικογένειας του Νομού Λακωνίας αύξανε έως και 40% από τα μεταναστευτικά εμβάσματα. Κυρίως από Αμερική.
• Ότι σε αντίθεση με άλλες περιοχές της χώρας, η βελτίωση του οδικού δικτύου και των υποδομών στη Λακωνία και τη Νότια Αρκαδία, αντί να προσελκύει ανάπτυξη και επενδύσεις, τελικά ήταν σοβαρός παράγοντας στη φυγή του πληθυσμού και στο μαρασμό πολλών τοπικών αγορών. Το γιατί, δεν είναι στο σκοπό αυτού του άρθρου.
Υπήρξε ένα τρίτο που έπαιξε σημαντικό ρόλο, αλλά εκείνη η «τρόικα» δεν το είδε: Οι αθρόοι διορισμοί, ιδιαίτερα σε δημόσιους φορείς που σχετίζονταν με την εθνική άμυνα και τη δημόσια τάξη.
Έως τα μέσα της δεκαετίας 1980 που σιγά-σιγά «έφυγαν» και οι τελευταίοι ηλικιωμένοι γονείς των μεταναστών πρώτης γενιάς, τα δολλάρια στη Λακωνία είχαν αντικατασταθεί από επιδοτήσεις και ευρωπαϊκές εισροές. Από την άλλη, το εντεινόμενο δημογραφικό πρόβλημα, οι διορισμοί και η φιλαποδημία των Λακώνων λειτουργούσαν ως βαλβίδα εκτόνωσης: Λιγότεροι, θα μοιράζονταν τα ίδια.
Έπειτα από χρόνια, ήρθε ξαφνικά το 2009. Εξήντα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου (1949). Εξήντα χρόνια στασιμότητας -μια ματιά τριγύρω το προδίδει- ενώ άλλοι Νομοί και Περιφέρειες κάλπαζαν. Όπως σωστά είχαν διαγνώσει οι τεχνοκράτες το 1963, οι τρείς παράγοντες που αναφέραμε μάλλον απέτρεπαν τους Λάκωνες από το να δουλέψουν με περισσότερο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Ίσως εδώ βρίσκεται το αίτιο για την «απάθεια» του πληθυσμού, όπως πρόσφατα την επισήμανε πρώην ανώτατος αιρετός άρχοντας σε δημόσια συνέντευξή του. Για παράδειγμα, η υφαλμύρωση προχωρά καταστρέφοντας την καλύτερη αγροτική γη του Νομού, αλλά τα φράγματα που εξαγγέλθηκαν, μετερωρίζονται για περίπου 10 έτη. Κανείς δεν κάνει θόρυβο για αυτό. Στου «γείτονα», η αφνική ροπή του τουρισμού στη Μεσσηνία έπιασε «αδιάβαστο» ένα νομό που έως πρόπερσυ αγωνιζόταν να μπεί στον τουριστικό χάρτη. Όλο αυτό έγινε από ένα αεροδρόμιο και μια μεγάλη τουριστική μονάδα που λειτούργησε ως «κράχτης». Στο αεροδρόμιο της Μεσσηνίας εξετάζεται σήμερα η δυνατότητα βάσης στρατοσφαιρικών αεροσκαφών και αεροδιαστημικής έρευνας και καινοτομίας. Στη Λακωνία, όπου η πρώτη σοβαρή προσπάθεια για διεθνες αεροδρόμιο χρονολογείται από το 1993/4, όσοι κατά καρούς προσπάθησαν να το προωθήσουν, αντιμετωπίστηκαν στην καλύτερη περίπτωση ως γραφικοί και αιθεροβάμονες. Οι ίδιοι που τους ειρωνεύονταν ίσως είναι ανάμεσα σε αυτούς που παρατηρούν απαθείς και αμέτοχοι τους κομπασμούς της Τρίπολης για διεθνές αεροδρόμιο... Μυστήριο...
Η Περιφέρεια ανακοινώνονει έργα για το Νομό, των οποίων το ύψος -ας ευθυμήσουμε- ίσως έφτανε για... δύο ή και τρία αεροδρόμια. Αλλά ενώ «λεφτά δεν υπάρχουν» για αεροδρόμιο στη Λακωνία, βρίσκονται ακόμη και ξένοι σύμβουλοι και ΣΔΙΤ και προπάντων, 70 «μύρια» για το «αεροδρόμιο» της Τρίπολης. Το οποίο τρείς φορές έχει απορρίψει η ΥΠΑ. Άλλο μυστήριο...
Πολλά έργα είναι ασύνδετα μεταξύ τους, αλλά κυριαρχούν της οδοποιίας, που πάντα είναι «πιασάρικη». Ο Φωκιανός όμως, το Σκούρα - Πυρί και η (τρίτη απόπειρα για) παράκαμψη των Βουτιάνων παραμένουν μετέωρα. Α, ξεχάσαμε το «Σπάρτη - Γύθειο». Οι τουρίστες από τα κρουαζιερόπλοια αγαπούν ούτως ή άλλως την περιπέτεια. Παρκατάτω είναι το Μουσείο αλλά και η ενέργεια: Ο Νομός -που κάποιοι σχεδιάζουν να τροφοδοτεί μέσω ΑΠΕ την υπόλοιπη Ελλάδα- μένει έξω και από το δίκτυο φυσικού αερίου.
Με μια πρωτοφανή αποστροφή ότι «το ζητούμενο δεν είναι η απορροφητικότητα (...) και οι μεγάλες επενδύσεις που θα αποδώσουν μετά από χρόνια», η Περιφέρεια επεχείρησε να αποσπάσει την προσοχή από το σήμερα. Γιατί όμως αγχώνονται όλοι για την επανεκκίνηση των μεγάλων οδικών αξόνων και η Περιφέρεια ειδικότερα για να κάνει αεροδρόμιο στην Τρίπολη;;; Μιλώντας αόριστα για «συνεργασίες», «στρατηγικούς στόχους» και «καινοτομία», μια λέξη που υιοθετείται εν μέσω κρίσης ως νέος Μεσσίας, ξεχάσαμε την απορροφητικότητα: Όταν όμως δεν λειτουργεί ο μεταβολισμός σε έναν οργανισμό, τότε αυτός οδηγείται στον υποσιτισμό και ίσως, στο θάνατο.
Ο τουρισμός στη Λακωνία είναι το ώριμο φρούτο που κρέμεται χαμηλά. Πάντα κρεμόταν χαμηλά, καθώς ο Νομός υπήρξε από τους πρώτους που είχε αναπτυχθεί τουριστικά από το τέλος του 19ου αιώνα. Με κοινό κατά βάση τους απόδημους Λάκωνες και λίγους ξένους που έλκονταν από την ιστορία του τόπου. Ίσως το μόνο που έχει αλλάξει από τότε, είναι ότι οι Αμερικανοί και Αιγύπτιοι ντόπιοι αντικαταστάθηκαν με Αθηναίους ντόπιους. Γι΄αυτό, σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς, περίπου το 80% αυτών που θεωρούνται «τουρίστες» στη Λακωνία, αφορά την αγορά της Αθήνας.
Η «αρχαϊκή» αυτή δομή της αγοράς του τουρισμού, συνοδεύεται και από αντίστοιχες δομές στον αγροτικό και κτηνοτροφικό τομέα. Παρά τη μαζική εισαγωγή της ελιάς Καλαμών τη δεκαετία 1960, το προϊόν έμεινε σε ουσιαστικά χαμηλό βαθμό επεξεργασίας έως πρόσφατα. Πραγματική «έρευνα και καινοτομία» συντελέστηκε στον αγροτικό τομέα τα τελευταία 15 χρόνια αλλού. Για παράδειγμα στην Κρήτη και στη Χίο, από την ιδιωτική πρωτοβουλία και με τη μέγιστη εκμετάλλευση της έντονης εξωστρέφειας των περιοχών αυτών, μέσω των αποδήμων και του τουρισμού. Οι Μεσσήνιοι από πέρισυ, καλπάζουν για να καλύψουν και αυτό το κενό.
Τη δεκαετία του 1920, το ελληνικό κράτος –μετά από πολυετές δούλεμα- θα άφηνε τελικά απέξω τη Λακωνία από τη δεύτερη και τελευταία απόπειρα να συνδεθεί σιδηροδρομικά. Για την πρώτη απόπειρα έφταιγαν οι Λάκωνες. Για τη δεύτερη, όχι. Το ίδιο έργο παίζεται τώρα με το αεροδρόμιο. Τη δεκαετία 1920, εν μέρει, το κενό του σιδηροδρόμου καλύφθηκε από τη μετέπειτα επανάσταση των αυτοκινήτων. Σήμερα, το αεροπορικό κενό στον τουρισμό δεν πρόκειται να καλυφθεί από... διαστημόπλοια. Εκείνες τις εποχές οι Λάκωνες έβρισκαν διέξοδο στην Αμερική, στην Αθήνα και στα πλοία. Αυτές οι διέξοδοι τώρα είναι δυσκολότερες, ιδιαίτερα για τους μη προσοντούχους. Καθώς οι αγορές δίνουν ολοένα και χαμηλότερες τιμές για αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα μηδενικής ή χαμηλής επεξεργασίας -κάτι που απαθείς παρακολουθούμε περίπου 30 χρόνια με τα πορτοκάλια- το σωρευτικό αδιέξοδο στην αγροτική παραγωγή θα βαθαίνει.
Τη δεκαετία του 1930, η Σπάρτη γνώρισε μια πρωτοφανή πολιτισμική αλλά και οικονομική ακμή. Η οποία τελείωσε με τον πόλεμο και η πόλη -χάνοντας και τους 118- δεν συνήλθε ουσιαστικά ποτέ. Κάποιοι έχουν αποδώσει αυτή τη χρυσή 10ετία στη νεόκοπη αστική («μπουρζουά») τάξη της πόλης. Πρόσωπα όπως ο γιατρός Καρβούνης π.χ., οι οποίοι ήρθαν με υψηλή μόρφωση, διαφορετικό ήθος και νέες ιδέες. Δεκάδες γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, μια πληθώρα συνεταιρισμών -ακόμη και τοπικές τράπεζες- εκπαιδευτικοί με πραγματική συμβολή στα πολιτιστικά δρώμενα, νέοι έμποροι και βιοτέχνες παραγκώνισαν την παλαιά ολιγαρχία, η οποία είχε τις ρίζες της στην επανάσταση.
Ίχνη μιας τέτοιας αναγέννησης ίσως ανιχνεύονται ξανά εδώ και λίγο καιρό Νομό. Οι δεκάδες αγρότες που αθόρυβα και διακριτικά έχουν μπεί στην τυποποίηση, ξενοδόχοι που είδαν λίγο διαφορετικά το επάγγελμα, ορισμένα ηλεκτρονικά μέσα και μια πληθώρα νέων κατοίκων που ασκούν αστικά επαγγέλματα μετά από καλές σπουδές. Οι τάξεις αυτές γενικά απέχουν, μη έχοντας ιδιαίτερη συναίσθηση της πραγματικής τους δυναμικής.
Μέχρι στιγμής ένα Παλλακωνικό μέτωπο -που ορισμένοι φιλότιμα πρότειναν για την προαγωγή του Νομού ο οποίος βυθίζεται μέχρι διαλύσεως στην Καλλικρατική πραγματικότητα, η οποία αρχικά του προτάθηκε ως αυτό που θα έσπαζε την απομόνωση και την εσωστρέφειά του- δεν φαίνεται να προκύπτει από τις παλαιές δομές.
Η φύσις όμως απεχθάνεται το κενόν. Κατά συνέπεια, ίσως προκύψει κάτι άλλο... Μιά μπουρζουά «επανάσταση», όπως στα τέλη της δεκαετίας 1920, από ανθρώπους σαν και αυτούς που προαναφέραμε στο Νομό. Οι οποίοι, θα γυρίσουν την πλάτη -όπως και οι πρόγονοί τους τη δεκαετία 1930- στους σύγχρονους Κοτζαμπάσηδες. Εντός και εκτός Νομού. Τίποτε δεν είναι προδιαγεγραμμένο ή προαποφασισμένο.
Η ομάδα των ειδικών συνεργατών της apela, εύχεται σε όλους Χρόνια Πολλά
Η Λακωνία εμπρός σε μια δεύτερη «Μπουρζουά» επανάσταση;
Μοιράσου το άρθρο:
08-05-2013
Το 1963, μεγάλη εφημερίδα των Αθηνών διέρρευσε τα συμπεράσματα μιας επιτροπής Ευρωπαίων τεχνοκρατών που αποπειράτο μια ακτινογραφία της χώρας. Εκείνη η «τρόικα» των τεχνοκρατών βρισκόταν εδώ εν όψει της αίτησης που η Ελλάδα υπέβαλλε για είσοδο στην Ε.Ο.Κ. Δυστυχώς δεν μπορέσαμε να εντοπίσουμε εκ νέου τα δημοσιεύματα για να είμαστε ακριβέστεροι σε ότι παρακάτω αναφέρουμε.
Αλλά θυμόμαστε τα εξής:
• Ότι το ετήσιο εισόδημα της μέσης οικογένειας του Νομού Λακωνίας αύξανε έως και 40% από τα μεταναστευτικά εμβάσματα. Κυρίως από Αμερική.
• Ότι σε αντίθεση με άλλες περιοχές της χώρας, η βελτίωση του οδικού δικτύου και των υποδομών στη Λακωνία και τη Νότια Αρκαδία, αντί να προσελκύει ανάπτυξη και επενδύσεις, τελικά ήταν σοβαρός παράγοντας στη φυγή του πληθυσμού και στο μαρασμό πολλών τοπικών αγορών. Το γιατί, δεν είναι στο σκοπό αυτού του άρθρου.
Υπήρξε ένα τρίτο που έπαιξε σημαντικό ρόλο, αλλά εκείνη η «τρόικα» δεν το είδε: Οι αθρόοι διορισμοί, ιδιαίτερα σε δημόσιους φορείς που σχετίζονταν με την εθνική άμυνα και τη δημόσια τάξη.
Έως τα μέσα της δεκαετίας 1980 που σιγά-σιγά «έφυγαν» και οι τελευταίοι ηλικιωμένοι γονείς των μεταναστών πρώτης γενιάς, τα δολλάρια στη Λακωνία είχαν αντικατασταθεί από επιδοτήσεις και ευρωπαϊκές εισροές. Από την άλλη, το εντεινόμενο δημογραφικό πρόβλημα, οι διορισμοί και η φιλαποδημία των Λακώνων λειτουργούσαν ως βαλβίδα εκτόνωσης: Λιγότεροι, θα μοιράζονταν τα ίδια.
Έπειτα από χρόνια, ήρθε ξαφνικά το 2009. Εξήντα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου (1949). Εξήντα χρόνια στασιμότητας -μια ματιά τριγύρω το προδίδει- ενώ άλλοι Νομοί και Περιφέρειες κάλπαζαν. Όπως σωστά είχαν διαγνώσει οι τεχνοκράτες το 1963, οι τρείς παράγοντες που αναφέραμε μάλλον απέτρεπαν τους Λάκωνες από το να δουλέψουν με περισσότερο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Ίσως εδώ βρίσκεται το αίτιο για την «απάθεια» του πληθυσμού, όπως πρόσφατα την επισήμανε πρώην ανώτατος αιρετός άρχοντας σε δημόσια συνέντευξή του. Για παράδειγμα, η υφαλμύρωση προχωρά καταστρέφοντας την καλύτερη αγροτική γη του Νομού, αλλά τα φράγματα που εξαγγέλθηκαν, μετερωρίζονται για περίπου 10 έτη. Κανείς δεν κάνει θόρυβο για αυτό. Στου «γείτονα», η αφνική ροπή του τουρισμού στη Μεσσηνία έπιασε «αδιάβαστο» ένα νομό που έως πρόπερσυ αγωνιζόταν να μπεί στον τουριστικό χάρτη. Όλο αυτό έγινε από ένα αεροδρόμιο και μια μεγάλη τουριστική μονάδα που λειτούργησε ως «κράχτης». Στο αεροδρόμιο της Μεσσηνίας εξετάζεται σήμερα η δυνατότητα βάσης στρατοσφαιρικών αεροσκαφών και αεροδιαστημικής έρευνας και καινοτομίας. Στη Λακωνία, όπου η πρώτη σοβαρή προσπάθεια για διεθνες αεροδρόμιο χρονολογείται από το 1993/4, όσοι κατά καρούς προσπάθησαν να το προωθήσουν, αντιμετωπίστηκαν στην καλύτερη περίπτωση ως γραφικοί και αιθεροβάμονες. Οι ίδιοι που τους ειρωνεύονταν ίσως είναι ανάμεσα σε αυτούς που παρατηρούν απαθείς και αμέτοχοι τους κομπασμούς της Τρίπολης για διεθνές αεροδρόμιο... Μυστήριο...
Η Περιφέρεια ανακοινώνονει έργα για το Νομό, των οποίων το ύψος -ας ευθυμήσουμε- ίσως έφτανε για... δύο ή και τρία αεροδρόμια. Αλλά ενώ «λεφτά δεν υπάρχουν» για αεροδρόμιο στη Λακωνία, βρίσκονται ακόμη και ξένοι σύμβουλοι και ΣΔΙΤ και προπάντων, 70 «μύρια» για το «αεροδρόμιο» της Τρίπολης. Το οποίο τρείς φορές έχει απορρίψει η ΥΠΑ. Άλλο μυστήριο...
Πολλά έργα είναι ασύνδετα μεταξύ τους, αλλά κυριαρχούν της οδοποιίας, που πάντα είναι «πιασάρικη». Ο Φωκιανός όμως, το Σκούρα - Πυρί και η (τρίτη απόπειρα για) παράκαμψη των Βουτιάνων παραμένουν μετέωρα. Α, ξεχάσαμε το «Σπάρτη - Γύθειο». Οι τουρίστες από τα κρουαζιερόπλοια αγαπούν ούτως ή άλλως την περιπέτεια. Παρκατάτω είναι το Μουσείο αλλά και η ενέργεια: Ο Νομός -που κάποιοι σχεδιάζουν να τροφοδοτεί μέσω ΑΠΕ την υπόλοιπη Ελλάδα- μένει έξω και από το δίκτυο φυσικού αερίου.
Με μια πρωτοφανή αποστροφή ότι «το ζητούμενο δεν είναι η απορροφητικότητα (...) και οι μεγάλες επενδύσεις που θα αποδώσουν μετά από χρόνια», η Περιφέρεια επεχείρησε να αποσπάσει την προσοχή από το σήμερα. Γιατί όμως αγχώνονται όλοι για την επανεκκίνηση των μεγάλων οδικών αξόνων και η Περιφέρεια ειδικότερα για να κάνει αεροδρόμιο στην Τρίπολη;;; Μιλώντας αόριστα για «συνεργασίες», «στρατηγικούς στόχους» και «καινοτομία», μια λέξη που υιοθετείται εν μέσω κρίσης ως νέος Μεσσίας, ξεχάσαμε την απορροφητικότητα: Όταν όμως δεν λειτουργεί ο μεταβολισμός σε έναν οργανισμό, τότε αυτός οδηγείται στον υποσιτισμό και ίσως, στο θάνατο.
Ο τουρισμός στη Λακωνία είναι το ώριμο φρούτο που κρέμεται χαμηλά. Πάντα κρεμόταν χαμηλά, καθώς ο Νομός υπήρξε από τους πρώτους που είχε αναπτυχθεί τουριστικά από το τέλος του 19ου αιώνα. Με κοινό κατά βάση τους απόδημους Λάκωνες και λίγους ξένους που έλκονταν από την ιστορία του τόπου. Ίσως το μόνο που έχει αλλάξει από τότε, είναι ότι οι Αμερικανοί και Αιγύπτιοι ντόπιοι αντικαταστάθηκαν με Αθηναίους ντόπιους. Γι΄αυτό, σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς, περίπου το 80% αυτών που θεωρούνται «τουρίστες» στη Λακωνία, αφορά την αγορά της Αθήνας.
Η «αρχαϊκή» αυτή δομή της αγοράς του τουρισμού, συνοδεύεται και από αντίστοιχες δομές στον αγροτικό και κτηνοτροφικό τομέα. Παρά τη μαζική εισαγωγή της ελιάς Καλαμών τη δεκαετία 1960, το προϊόν έμεινε σε ουσιαστικά χαμηλό βαθμό επεξεργασίας έως πρόσφατα. Πραγματική «έρευνα και καινοτομία» συντελέστηκε στον αγροτικό τομέα τα τελευταία 15 χρόνια αλλού. Για παράδειγμα στην Κρήτη και στη Χίο, από την ιδιωτική πρωτοβουλία και με τη μέγιστη εκμετάλλευση της έντονης εξωστρέφειας των περιοχών αυτών, μέσω των αποδήμων και του τουρισμού. Οι Μεσσήνιοι από πέρισυ, καλπάζουν για να καλύψουν και αυτό το κενό.
Τη δεκαετία του 1920, το ελληνικό κράτος –μετά από πολυετές δούλεμα- θα άφηνε τελικά απέξω τη Λακωνία από τη δεύτερη και τελευταία απόπειρα να συνδεθεί σιδηροδρομικά. Για την πρώτη απόπειρα έφταιγαν οι Λάκωνες. Για τη δεύτερη, όχι. Το ίδιο έργο παίζεται τώρα με το αεροδρόμιο. Τη δεκαετία 1920, εν μέρει, το κενό του σιδηροδρόμου καλύφθηκε από τη μετέπειτα επανάσταση των αυτοκινήτων. Σήμερα, το αεροπορικό κενό στον τουρισμό δεν πρόκειται να καλυφθεί από... διαστημόπλοια. Εκείνες τις εποχές οι Λάκωνες έβρισκαν διέξοδο στην Αμερική, στην Αθήνα και στα πλοία. Αυτές οι διέξοδοι τώρα είναι δυσκολότερες, ιδιαίτερα για τους μη προσοντούχους. Καθώς οι αγορές δίνουν ολοένα και χαμηλότερες τιμές για αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα μηδενικής ή χαμηλής επεξεργασίας -κάτι που απαθείς παρακολουθούμε περίπου 30 χρόνια με τα πορτοκάλια- το σωρευτικό αδιέξοδο στην αγροτική παραγωγή θα βαθαίνει.
Τη δεκαετία του 1930, η Σπάρτη γνώρισε μια πρωτοφανή πολιτισμική αλλά και οικονομική ακμή. Η οποία τελείωσε με τον πόλεμο και η πόλη -χάνοντας και τους 118- δεν συνήλθε ουσιαστικά ποτέ. Κάποιοι έχουν αποδώσει αυτή τη χρυσή 10ετία στη νεόκοπη αστική («μπουρζουά») τάξη της πόλης. Πρόσωπα όπως ο γιατρός Καρβούνης π.χ., οι οποίοι ήρθαν με υψηλή μόρφωση, διαφορετικό ήθος και νέες ιδέες. Δεκάδες γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, μια πληθώρα συνεταιρισμών -ακόμη και τοπικές τράπεζες- εκπαιδευτικοί με πραγματική συμβολή στα πολιτιστικά δρώμενα, νέοι έμποροι και βιοτέχνες παραγκώνισαν την παλαιά ολιγαρχία, η οποία είχε τις ρίζες της στην επανάσταση.
Ίχνη μιας τέτοιας αναγέννησης ίσως ανιχνεύονται ξανά εδώ και λίγο καιρό Νομό. Οι δεκάδες αγρότες που αθόρυβα και διακριτικά έχουν μπεί στην τυποποίηση, ξενοδόχοι που είδαν λίγο διαφορετικά το επάγγελμα, ορισμένα ηλεκτρονικά μέσα και μια πληθώρα νέων κατοίκων που ασκούν αστικά επαγγέλματα μετά από καλές σπουδές. Οι τάξεις αυτές γενικά απέχουν, μη έχοντας ιδιαίτερη συναίσθηση της πραγματικής τους δυναμικής.
Μέχρι στιγμής ένα Παλλακωνικό μέτωπο -που ορισμένοι φιλότιμα πρότειναν για την προαγωγή του Νομού ο οποίος βυθίζεται μέχρι διαλύσεως στην Καλλικρατική πραγματικότητα, η οποία αρχικά του προτάθηκε ως αυτό που θα έσπαζε την απομόνωση και την εσωστρέφειά του- δεν φαίνεται να προκύπτει από τις παλαιές δομές.
Η φύσις όμως απεχθάνεται το κενόν. Κατά συνέπεια, ίσως προκύψει κάτι άλλο... Μιά μπουρζουά «επανάσταση», όπως στα τέλη της δεκαετίας 1920, από ανθρώπους σαν και αυτούς που προαναφέραμε στο Νομό. Οι οποίοι, θα γυρίσουν την πλάτη -όπως και οι πρόγονοί τους τη δεκαετία 1930- στους σύγχρονους Κοτζαμπάσηδες. Εντός και εκτός Νομού. Τίποτε δεν είναι προδιαγεγραμμένο ή προαποφασισμένο.
Η ομάδα των ειδικών συνεργατών της apela, εύχεται σε όλους Χρόνια Πολλά
Αλλά θυμόμαστε τα εξής:
• Ότι το ετήσιο εισόδημα της μέσης οικογένειας του Νομού Λακωνίας αύξανε έως και 40% από τα μεταναστευτικά εμβάσματα. Κυρίως από Αμερική.
• Ότι σε αντίθεση με άλλες περιοχές της χώρας, η βελτίωση του οδικού δικτύου και των υποδομών στη Λακωνία και τη Νότια Αρκαδία, αντί να προσελκύει ανάπτυξη και επενδύσεις, τελικά ήταν σοβαρός παράγοντας στη φυγή του πληθυσμού και στο μαρασμό πολλών τοπικών αγορών. Το γιατί, δεν είναι στο σκοπό αυτού του άρθρου.
Υπήρξε ένα τρίτο που έπαιξε σημαντικό ρόλο, αλλά εκείνη η «τρόικα» δεν το είδε: Οι αθρόοι διορισμοί, ιδιαίτερα σε δημόσιους φορείς που σχετίζονταν με την εθνική άμυνα και τη δημόσια τάξη.
Έως τα μέσα της δεκαετίας 1980 που σιγά-σιγά «έφυγαν» και οι τελευταίοι ηλικιωμένοι γονείς των μεταναστών πρώτης γενιάς, τα δολλάρια στη Λακωνία είχαν αντικατασταθεί από επιδοτήσεις και ευρωπαϊκές εισροές. Από την άλλη, το εντεινόμενο δημογραφικό πρόβλημα, οι διορισμοί και η φιλαποδημία των Λακώνων λειτουργούσαν ως βαλβίδα εκτόνωσης: Λιγότεροι, θα μοιράζονταν τα ίδια.
Έπειτα από χρόνια, ήρθε ξαφνικά το 2009. Εξήντα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου (1949). Εξήντα χρόνια στασιμότητας -μια ματιά τριγύρω το προδίδει- ενώ άλλοι Νομοί και Περιφέρειες κάλπαζαν. Όπως σωστά είχαν διαγνώσει οι τεχνοκράτες το 1963, οι τρείς παράγοντες που αναφέραμε μάλλον απέτρεπαν τους Λάκωνες από το να δουλέψουν με περισσότερο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Ίσως εδώ βρίσκεται το αίτιο για την «απάθεια» του πληθυσμού, όπως πρόσφατα την επισήμανε πρώην ανώτατος αιρετός άρχοντας σε δημόσια συνέντευξή του. Για παράδειγμα, η υφαλμύρωση προχωρά καταστρέφοντας την καλύτερη αγροτική γη του Νομού, αλλά τα φράγματα που εξαγγέλθηκαν, μετερωρίζονται για περίπου 10 έτη. Κανείς δεν κάνει θόρυβο για αυτό. Στου «γείτονα», η αφνική ροπή του τουρισμού στη Μεσσηνία έπιασε «αδιάβαστο» ένα νομό που έως πρόπερσυ αγωνιζόταν να μπεί στον τουριστικό χάρτη. Όλο αυτό έγινε από ένα αεροδρόμιο και μια μεγάλη τουριστική μονάδα που λειτούργησε ως «κράχτης». Στο αεροδρόμιο της Μεσσηνίας εξετάζεται σήμερα η δυνατότητα βάσης στρατοσφαιρικών αεροσκαφών και αεροδιαστημικής έρευνας και καινοτομίας. Στη Λακωνία, όπου η πρώτη σοβαρή προσπάθεια για διεθνες αεροδρόμιο χρονολογείται από το 1993/4, όσοι κατά καρούς προσπάθησαν να το προωθήσουν, αντιμετωπίστηκαν στην καλύτερη περίπτωση ως γραφικοί και αιθεροβάμονες. Οι ίδιοι που τους ειρωνεύονταν ίσως είναι ανάμεσα σε αυτούς που παρατηρούν απαθείς και αμέτοχοι τους κομπασμούς της Τρίπολης για διεθνές αεροδρόμιο... Μυστήριο...
Η Περιφέρεια ανακοινώνονει έργα για το Νομό, των οποίων το ύψος -ας ευθυμήσουμε- ίσως έφτανε για... δύο ή και τρία αεροδρόμια. Αλλά ενώ «λεφτά δεν υπάρχουν» για αεροδρόμιο στη Λακωνία, βρίσκονται ακόμη και ξένοι σύμβουλοι και ΣΔΙΤ και προπάντων, 70 «μύρια» για το «αεροδρόμιο» της Τρίπολης. Το οποίο τρείς φορές έχει απορρίψει η ΥΠΑ. Άλλο μυστήριο...
Πολλά έργα είναι ασύνδετα μεταξύ τους, αλλά κυριαρχούν της οδοποιίας, που πάντα είναι «πιασάρικη». Ο Φωκιανός όμως, το Σκούρα - Πυρί και η (τρίτη απόπειρα για) παράκαμψη των Βουτιάνων παραμένουν μετέωρα. Α, ξεχάσαμε το «Σπάρτη - Γύθειο». Οι τουρίστες από τα κρουαζιερόπλοια αγαπούν ούτως ή άλλως την περιπέτεια. Παρκατάτω είναι το Μουσείο αλλά και η ενέργεια: Ο Νομός -που κάποιοι σχεδιάζουν να τροφοδοτεί μέσω ΑΠΕ την υπόλοιπη Ελλάδα- μένει έξω και από το δίκτυο φυσικού αερίου.
Με μια πρωτοφανή αποστροφή ότι «το ζητούμενο δεν είναι η απορροφητικότητα (...) και οι μεγάλες επενδύσεις που θα αποδώσουν μετά από χρόνια», η Περιφέρεια επεχείρησε να αποσπάσει την προσοχή από το σήμερα. Γιατί όμως αγχώνονται όλοι για την επανεκκίνηση των μεγάλων οδικών αξόνων και η Περιφέρεια ειδικότερα για να κάνει αεροδρόμιο στην Τρίπολη;;; Μιλώντας αόριστα για «συνεργασίες», «στρατηγικούς στόχους» και «καινοτομία», μια λέξη που υιοθετείται εν μέσω κρίσης ως νέος Μεσσίας, ξεχάσαμε την απορροφητικότητα: Όταν όμως δεν λειτουργεί ο μεταβολισμός σε έναν οργανισμό, τότε αυτός οδηγείται στον υποσιτισμό και ίσως, στο θάνατο.
Ο τουρισμός στη Λακωνία είναι το ώριμο φρούτο που κρέμεται χαμηλά. Πάντα κρεμόταν χαμηλά, καθώς ο Νομός υπήρξε από τους πρώτους που είχε αναπτυχθεί τουριστικά από το τέλος του 19ου αιώνα. Με κοινό κατά βάση τους απόδημους Λάκωνες και λίγους ξένους που έλκονταν από την ιστορία του τόπου. Ίσως το μόνο που έχει αλλάξει από τότε, είναι ότι οι Αμερικανοί και Αιγύπτιοι ντόπιοι αντικαταστάθηκαν με Αθηναίους ντόπιους. Γι΄αυτό, σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς, περίπου το 80% αυτών που θεωρούνται «τουρίστες» στη Λακωνία, αφορά την αγορά της Αθήνας.
Η «αρχαϊκή» αυτή δομή της αγοράς του τουρισμού, συνοδεύεται και από αντίστοιχες δομές στον αγροτικό και κτηνοτροφικό τομέα. Παρά τη μαζική εισαγωγή της ελιάς Καλαμών τη δεκαετία 1960, το προϊόν έμεινε σε ουσιαστικά χαμηλό βαθμό επεξεργασίας έως πρόσφατα. Πραγματική «έρευνα και καινοτομία» συντελέστηκε στον αγροτικό τομέα τα τελευταία 15 χρόνια αλλού. Για παράδειγμα στην Κρήτη και στη Χίο, από την ιδιωτική πρωτοβουλία και με τη μέγιστη εκμετάλλευση της έντονης εξωστρέφειας των περιοχών αυτών, μέσω των αποδήμων και του τουρισμού. Οι Μεσσήνιοι από πέρισυ, καλπάζουν για να καλύψουν και αυτό το κενό.
Τη δεκαετία του 1920, το ελληνικό κράτος –μετά από πολυετές δούλεμα- θα άφηνε τελικά απέξω τη Λακωνία από τη δεύτερη και τελευταία απόπειρα να συνδεθεί σιδηροδρομικά. Για την πρώτη απόπειρα έφταιγαν οι Λάκωνες. Για τη δεύτερη, όχι. Το ίδιο έργο παίζεται τώρα με το αεροδρόμιο. Τη δεκαετία 1920, εν μέρει, το κενό του σιδηροδρόμου καλύφθηκε από τη μετέπειτα επανάσταση των αυτοκινήτων. Σήμερα, το αεροπορικό κενό στον τουρισμό δεν πρόκειται να καλυφθεί από... διαστημόπλοια. Εκείνες τις εποχές οι Λάκωνες έβρισκαν διέξοδο στην Αμερική, στην Αθήνα και στα πλοία. Αυτές οι διέξοδοι τώρα είναι δυσκολότερες, ιδιαίτερα για τους μη προσοντούχους. Καθώς οι αγορές δίνουν ολοένα και χαμηλότερες τιμές για αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα μηδενικής ή χαμηλής επεξεργασίας -κάτι που απαθείς παρακολουθούμε περίπου 30 χρόνια με τα πορτοκάλια- το σωρευτικό αδιέξοδο στην αγροτική παραγωγή θα βαθαίνει.
Τη δεκαετία του 1930, η Σπάρτη γνώρισε μια πρωτοφανή πολιτισμική αλλά και οικονομική ακμή. Η οποία τελείωσε με τον πόλεμο και η πόλη -χάνοντας και τους 118- δεν συνήλθε ουσιαστικά ποτέ. Κάποιοι έχουν αποδώσει αυτή τη χρυσή 10ετία στη νεόκοπη αστική («μπουρζουά») τάξη της πόλης. Πρόσωπα όπως ο γιατρός Καρβούνης π.χ., οι οποίοι ήρθαν με υψηλή μόρφωση, διαφορετικό ήθος και νέες ιδέες. Δεκάδες γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, μια πληθώρα συνεταιρισμών -ακόμη και τοπικές τράπεζες- εκπαιδευτικοί με πραγματική συμβολή στα πολιτιστικά δρώμενα, νέοι έμποροι και βιοτέχνες παραγκώνισαν την παλαιά ολιγαρχία, η οποία είχε τις ρίζες της στην επανάσταση.
Ίχνη μιας τέτοιας αναγέννησης ίσως ανιχνεύονται ξανά εδώ και λίγο καιρό Νομό. Οι δεκάδες αγρότες που αθόρυβα και διακριτικά έχουν μπεί στην τυποποίηση, ξενοδόχοι που είδαν λίγο διαφορετικά το επάγγελμα, ορισμένα ηλεκτρονικά μέσα και μια πληθώρα νέων κατοίκων που ασκούν αστικά επαγγέλματα μετά από καλές σπουδές. Οι τάξεις αυτές γενικά απέχουν, μη έχοντας ιδιαίτερη συναίσθηση της πραγματικής τους δυναμικής.
Μέχρι στιγμής ένα Παλλακωνικό μέτωπο -που ορισμένοι φιλότιμα πρότειναν για την προαγωγή του Νομού ο οποίος βυθίζεται μέχρι διαλύσεως στην Καλλικρατική πραγματικότητα, η οποία αρχικά του προτάθηκε ως αυτό που θα έσπαζε την απομόνωση και την εσωστρέφειά του- δεν φαίνεται να προκύπτει από τις παλαιές δομές.
Η φύσις όμως απεχθάνεται το κενόν. Κατά συνέπεια, ίσως προκύψει κάτι άλλο... Μιά μπουρζουά «επανάσταση», όπως στα τέλη της δεκαετίας 1920, από ανθρώπους σαν και αυτούς που προαναφέραμε στο Νομό. Οι οποίοι, θα γυρίσουν την πλάτη -όπως και οι πρόγονοί τους τη δεκαετία 1930- στους σύγχρονους Κοτζαμπάσηδες. Εντός και εκτός Νομού. Τίποτε δεν είναι προδιαγεγραμμένο ή προαποφασισμένο.
Η ομάδα των ειδικών συνεργατών της apela, εύχεται σε όλους Χρόνια Πολλά
