Πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 21 Μαΐου 2026 με την παρουσία του Πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη και της Υπουργού Πολιτισμού κ. Μενδώνη, η τελετή  «απόδοσης» των έργων προστασίας και ανάδειξης της Καστροπολιτείας του Μυστρά και των Μουσειακών εκθέσεων στο Παλάτι των Δεσποτών, σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στην πρόσκληση.

Βεβαίως η φασαρία των ημερών και το άγχος της προετοιμασίας πιθανόν να οδήγησε και στο μικρό, αλλά ουσιαστικό κενό διατύπωσης στην πρόσκληση: «απόδοση των έργων» σε ποιόν; Προφανώς στο κοινό, ντόπιους και επισκέπτες! Αλλά μάλλον ήταν αυτονόητο και περίσσευε. 

Επειδή χθες ήταν μια πραγματικά μεγάλη ημέρα για την Λακωνία, πολύ σημαντική ημέρα για την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας ,που κατέθεσε την ψυχής της στην ολοκλήρωση αυτού του έργου, θεωρήθηκε από τους ομιλητές μάλλον άκομψο, ίσως και περιττό, το να γίνει αναφορά και στην ιστορία του έργου, πέραν της ιστορίας του τόπου.

Επειδή τα μεγάλα έργα, όμως, αποτελούν την πραγματοποίηση του οράματος και της έμπνευσης μεγάλων ανθρώπων και επειδή η αναφορά στην ιστορία πρέπει  να είναι κάθε φορά ολοκληρωμένη για να είναι αντικειμενική και  να διδάσκει όλα όσα εμπεριέχει, θεωρώ σωστό  να θυμηθούμε πέραν της ιστορίας του Μυστρά, στην οποία αναφέρθηκε ο Πρωθυπουργός,  και την ιστορία του έργου.

Ο πρώτος που ξεκίνησε τις σωστικές επεμβάσεις στον Μυστρά ήταν ο αρχιτέκτονας και αναστηλωτής Αναστάσιος Ορλάνδος ήδη από τις δεκαετίες 1930–1940 

Η Μελίνα Μερκούρη ως Υπουργός Πολιτισμού (1981-1989 και 1993-1994), έδωσε μεγάλη έμφαση και συνδέεται καθοριστικά με την αναστήλωση των παλατιών του Μυστρά. Ήταν εκείνη που ξεκίνησε γενικότερα τη διάσωση βυζαντινών και νεότερων μνημείων, την αποκέντρωση της πολιτιστικής πολιτικής, και την ανάδειξη ιστορικών χώρων της ελληνικής περιφέρειας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ξεκίνησε το 1984 η οργανωμένη φάση των μεγάλων αναστηλωτικών εργασιών στα Παλάτια των Δεσποτών του Μυστρά, μέσω της σύστασης ειδικών επιτροπών και κρατικής χρηματοδότησης.

Η συστηματική αναστήλωση ξεκίνησε με τη δημιουργία της Επιστημονικής Επιτροπής Αναστήλωσης Μνημείων Μυστρά, που συστάθηκε επίσημα το 1984, χρονιά κατά την οποία εντατικοποιήθηκαν συστηματικά οι εργασίες αποκατάστασης και διάσωσης των μνημείων στον αρχαιολογικό χώρο. υπό την επιστημονική εποπτεία του αρχιτέκτονα Στέφανου Σίνου.

Το έργο περιλάμβανε όλα όσα είδαμε σήμερα, όπως:
•  Την στερέωση των ετοιμόρροπων τμημάτων,
•  Την ανακατασκευή τοίχων και στεγών,
•  Την συντήρηση τοιχοποιίας και αρχιτεκτονικών μελών,
•  Την διαμόρφωση επισκέψιμων διαδρομών,
•  Την δημιουργία μουσειακών εκθέσεων μέσα στα παλάτια.

Οι παραπάνω εργασίες εξελίχθηκαν στο σύνολό τους σε πολλές φάσεις, με χρηματοδότηση από ελληνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα, και διήρκεσαν περίπου 42 χρόνια μέχρι την ολοκλήρωση και επαναλειτουργία των παλατιών το 2026.
 
Η περίοδος της Μελίνας θεωρείται καθοριστική γιατί τότε τέθηκαν τα ουσιαστικά θεμέλια για την ανάδειξη και «απόδοση» των Παλατιών των Παλαιολόγων, αφού κυριάρχησε η πολιτική βούληση, εξασφαλίστηκε η σταθερή χρηματοδότηση, και έγινε από όλους αποδεκτή η φιλοσοφία ανάδειξης του Μυστρά ως διεθνούς βυζαντινού μνημείου.

Η πολιτιστική πολιτική της εποχής της Μελίνας Μερκούρη δημιούργησε το θεσμικό και οικονομικό πλαίσιο που επέτρεψε να ξεκινήσει η πολυδεκαετής αναστήλωση. Οι εργασίες συνεχίστηκαν από τις επόμενες κυβερνήσεις και ολοκληρώθηκαν σταδιακά στις επόμενες δεκαετίες.

Θέλει μεγαλοψυχία για να κάνεις την πρέπουσα αναφορά σε εκείνους που οραματίστηκαν και αγωνίστηκαν για να διασφαλιστούν οι προϋποθέσεις ώστε να γίνει το όραμα πράξη!  

Εμείς εδώ, όμως, φυλάμε Θερμοπύλες!

Θυμόμαστε!

*  Αναστασία Κανελλοπούλου: πρώην Νομάρχης και Περιφερειάρχης, είναι Δημοτική Σύμβουλος Σπάρτης επικεφαλής της δημοτικής παράταξης  ΣΠΑΡΤΗ ΜΠΡΟΣΤΑ